BES kesintisini sorgulamanın en doğru yolu, toplam bakiyeden yatırdığınız parayı çıkarmak değildir. Çünkü birikiminiz fon fiyatlarıyla her gün değişir; devlet katkısı ayrı hesapta tutulur ve bazı giderler doğrudan işlem satırı olarak değil fonun birim pay değerine yansımış şekilde görülür. Önce hesap özetindeki kalemin adını, sonra hangi matrahtan ve hangi dönemde uygulandığını kontrol etmek gerekir.
Gönüllü BES ile otomatik katılım (OKS) kesinti kuralları aynı değildir. Ayrıca sistemden çıkarken uygulanan gelir vergisi stopajı, sözleşme sürerken düzenli alınan bir plan gideri değildir. Bu rehber, en sık karıştırılan kalemleri tek bir kontrol sırasına koyar.
BES kesinti türleri karşılaştırması
| Kalem | Ne zaman uygulanabilir? | Nerede görünür? |
|---|---|---|
| Giriş aidatı | Yeni sözleşmede, plan şartlarına göre ilk 5 yıl içinde | Sözleşme/teklif formu ve hesap hareketi |
| Yönetim gideri | Katkı payı veya birikim üzerinden ilk 5 yıl içinde, plan uygunsa | Hesap özeti işlem satırı |
| Ek yönetim gideri / ara verme | Ödemeye ara verme koşulları oluştuğunda | Hesap hareketi ve plan metni |
| Fon toplam gider kesintisi | Fon varlığından günlük; fon türüne göre sınırlandırılmış | Fon fiyatına yansır, fon belgelerinde oranı görülür |
| Stopaj | Sistemden ayrılma, emeklilik, vefat veya maluliyet ödemesinde | Ayrılma/ödeme hesap cetveli |
| Devlet katkısı hak edilmeyen bölüm | Hakediş tamamlanmadan sistemden çıkışta | Devlet katkısı hesap cetveli |
Önemli ayrım: Hak edilmediği için ödenmeyen devlet katkısı şirketin aldığı bir “kesinti” değildir. Aynı şekilde fonun piyasa nedeniyle değer kaybetmesi de ücret veya aidat sayılmaz.
Kesinti dökümü nasıl sorgulanır?
- Şirketinizin resmî uygulamasında ilgili sözleşmeyi açın ve “hesap hareketleri”, “kesintiler” ya da “hesap özeti” bölümünü seçin.
- Başlangıçtan bugüne tarih aralığını seçin. Giriş aidatı ertelenmişse yalnızca son ayı görüntülemek bu kalemi açıklamaz.
- Teklif formu veya emeklilik planındaki kesinti bölümünü hesap hareketiyle karşılaştırın. Kesinti adı, tarihi ve tutarını tabloya yazın.
- Fon toplam gideri için işlem geçmişinde tek bir çekim satırı aramayın. Fonun izahnamesi, kamuyu aydınlatma belgesi ve şirket fon sayfasındaki yıllık oranı kontrol edin.
- Sistemden çıkış teklifi aldıysanız anapara, getiri, hak edilen devlet katkısı ve stopajın ayrı gösterildiği ayrılma hesap cetvelini isteyin.
İlk 5 yıl ve 6. yıl sonrası kuralı
EGM katılımcı rehberine göre giriş aidatı, yönetim gideri ve ara verme kesintilerinin toplamı sözleşmenin ilk beş yılında mevzuattaki yıllık üst sınırı aşamaz. Altıncı yıl ve sonrasında bu üç kesinti uygulanmaz. Ancak bu ifade “BES'te altıncı yıldan sonra hiçbir gider yoktur” anlamına gelmez. Fon toplam gider kesintisi, fon portföyünden günlük olarak karşılanır ve fon getirisini azaltmaya devam edebilir.
Fon toplam gideri için yasal azami oran fon grubuna göre değişir. Para piyasası veya kıymetli maden fonuyla hisse, değişken ya da katılım fonunun sınırı aynı değildir. Bu nedenle yalnızca şirket adını değil, elinizdeki fon kodunu esas alın. Fon seçimini sadece düşük gider üzerinden yapmak da doğru değildir; risk, yatırım stratejisi ve dönemsel performans birlikte değerlendirilmelidir.
Stopaj nasıl ayırt edilir?
Stopaj, katkı payı anaparasının tamamı üzerinden değil yalnızca elde edilen getiri üzerinden hesaplanır. Güncel genel oranlar ayrılma biçimine göre şöyledir:
| Ayrılma durumu | Getiriye uygulanan stopaj |
|---|---|
| 10 yıldan az sistemde kalıp ayrılma | %15 |
| 10 yılı doldurup emeklilik hakkı kazanmadan ayrılma | %10 |
| Emeklilik, vefat veya maluliyet | %5 |
Örneğin ödeme cetvelinde toplam 120.000 TL kişisel birikimin 100.000 TL'si katkı payı, 20.000 TL'si getiri olarak gösteriliyorsa; 10 yıldan az kalıp çıkış varsayımında stopaj 120.000 TL üzerinden değil 20.000 TL getiri üzerinden hesaplanır. Devlet katkısı hesabının hak edilen kısmı ve onun getirisi ayrıca cetvelde yer almalıdır.
10.000 TL ödeme neden 10.000 TL bakiye artışı yaratmayabilir?
Ay başında 10.000 TL katkı payı ödediğinizi düşünün. Fon payları alındıktan sonra piyasa %3 düşerse, o ödeme grubunun güncel değeri yaklaşık 9.700 TL olabilir. Hesap özetinde herhangi bir 300 TL kesinti satırı yoksa farkın nedeni büyük olasılıkla fon fiyatıdır. Tersine, brüt katkı payı 10.000 TL fakat “yatırıma yönlendirilen” tutar 9.850 TL görünüyorsa 150 TL'nin hangi plan kalemiyle alındığını işlem açıklamasından ve teklif formundan kontrol etmek gerekir.
Bu ayrımı kesinleştirmenin yolu ödeme geçmişindeki pay adedini ve işlem günündeki birim pay değerini incelemektir.
OKS'de hangi kesintiler uygulanabilir?
EGM çalışan bilgilendirme rehberine göre otomatik katılım birikimlerinden yalnızca fon işletim gideri kesintisi yapılabilir; bunun dışında kesinti yapılamaz. Bordroda gördüğünüz %3'lük tutar bir “masraf” değil, çalışanın ücretinden kesilerek kendi OKS hesabına aktarılması gereken katkı payıdır. Bordro kesintisi hesapta görünmüyorsa konu plan gideri değil, eksik veya geç aktarım olabilir.
Hatalı görünen kesinti için itiraz dosyası
- Sözleşme ve plan numarası
- Kesintinin tarihi, işlem açıklaması ve tutarı
- İlgili teklif formu/plan maddesi
- Hesap hareketinin ekran görüntüsü veya indirilen belgesi
- Şirkete daha önce iletilen başvurunun numarası
Önce şirketten kesintinin hukuki ve sözleşmesel dayanağını yazılı olarak isteyin. Yanıt tutarsızsa e-Devlet'teki SEDDK “Sigortacılık ve Özel Emeklilik Şikayet Başvuru ve Takibi” hizmetini kullanabilirsiniz. Başvuruda e-Devlet şifrenizi ya da kart bilgilerinizin tamamını paylaşmayın.
Yanlış alarmı önleyin: Fon değer kaybı, henüz hak edilmemiş devlet katkısı ve tahsil edilmemiş ödeme kesinti değildir. İtirazdan önce işlemin adını ve matrahını belirleyin.
Sıkça sorulan sorular
Resmî kaynaklar
- EGM Katılımcı Bilgilendirme Rehberi — Kesintiler
- EGM Çalışan Bilgilendirme Rehberi — OKS Hakları
- e-Devlet SEDDK Şikâyet Başvuru ve Takibi
Son güncelleme: 18 Temmuz 2026. Planınıza özel oran ve tutarlar için imzaladığınız teklif formu ile şirket hesap özeti esastır.